Iconische architectuur woningen virtueel bezichtigen

Foto: Rietveld-Schröderhuis Utrecht

November 2020 is de maand van de ‘iconic houses’.  Gegeven de corona omstandigheden is het lastig bijzondere museumwoningen daadwerkelijk te bezoeken. Een beroemde architectuur woning van buiten bekijken kan doorgaans wel. Het raadzaam van te voren te checken of, en zo ja op welke wijze het mogelijk is een bepaalde museumwoning evt. fysiek te bezoeken.  

In de meeste gevallen was het ook in niet-coronatijd al aan te bevelen een bezichtiging vooraf te plannen. Het betreft immers altijd een architectonisch en qua inrichting interessant gebouw, ooit bedoeld als woonhuis. Een woonhuis kent geen museum maatvoering, zodat de loopruimte voor een groep gelijktijdige bezoekers altijd beperkt is.

Drie fameuze woonhuizen om eens van buiten en binnen virtueel te verkennen laten we hier de revue passeren. Dit zijn het bekende Rietveld-Schröderhuis in Utrecht, de Kubuswoningen van architect Piet Blom in Helmond en Rotterdam, en het Huis Sonneveld in het Museumpark Rotterdam. 

Meubelontwerper en architect Gerrit Rietveld is in brede kring vooral bekend om zijn beroemde stoel in de primaire kleuren rood blauw geel. Ook zijn zig-zag stoel is welbekend. Op Pinterest is zijn complete stoelen-oeuvre makkelijk terug te vingen. Er staan daar overigens ook enkele verassende ‘afwijkende’ meubels tussen. Nog niet zolang geleden was het werk van Rietveld als vertegenwoordiger van De Stijl uitgebreid te zien in het Utrechts Museum. 

Rietveld en Leve De Stijl tentoonstelling, Utrecht
Rietveld en Leve De Stijl tentoonstelling, Utrecht Foto:VOMVIT

In Utrecht is er voor de liefhebbers van stadswandelingen een aantrekkelijke route te lopen langs diverse door Rietveld ontworpen panden. Op die route sta je plotsklaps voor het beroemde Rietveld-Schröderhuis. In een documentaire gemaakt door RTV Utrecht, vertelt op geheel eigen wijze de bekende Maarten van Rossum over het werk van Rietveld en dit iconisch woonhuis.

De Kubuswoningen in Helmond (gereed vanaf 1974/75) en Rotterdam (1984) wekken bij een eerste aanblik tegelijk verbazing en verwondering. Ze zijn zeer bepalend voor de omgeving waarin ze staan. Architect Piet Blom had als basisprincipe voor de kubus- of paalwoningen dat grootschalige woningbouw vanuit een menselijke maat ontworpen moest worden. Kleinschalige elementen vormen de basis, gedragen door kolommen waardoor de ruimte eronder publieke ruimte kan blijven. De eerste (drie) kubuswoningen in Helmond waren zeker experimenteel. Later werden er in Helmond 18 kubuswoningen bijgebouwd. 

De dragende kolommen van de kubuswoningen en vloeren zijn van beton. De gekantelde kubussen op de kolommen bestaan uit een houten skelet van binnen, aan de buitenkant afgewerkt met cement/houtvezelplaten. Anekdotisch en als publiciteitsstunt bedoeld was een demonstratie van ‘behangen op schuine wanden’ op 29 maart 1975. Bij het gerealiseerde complex in Helmond hoorde ook een bijzonder theater. Dat werd overigens jaren later, in 2011, helaas door brand verwoest.

Kubuswoningen Rotterdam Foto: VOMVIT
Kubuswoningen Rotterdam Foto: VOMVIT

In Rotterdam werden de kubuswoningen – er zijn diverse modelvarianten – gebouwd als het Blaakse Bos, immers elke woning stelt een boom voor. Iedere kubus bestaat uit drie woonlagen. Beneden is het zogeheten ‘straathuis’ met als onderdelen een keuken en een woonkamer, de tussenverdieping is het zgn. ‘hemelhuis’ met ruimte voor slaap- of studeer/werkkamers en bovenin bevindt zich de ‘loofhut’. Deze ‘loofhut’ is een driezijdige piramide met plek voor een balkon of bescheiden tuintje. Entree en trappenhuis zijn ondergebracht in de zeshoekige kolom waarop de woning geplaatst is. 

Een van de kubussen van het Blaakse Bos complex is toegankelijk als KIJKkubus met een museumfunctie. 

Onder architectuur vakgenoten zijn de kubussen zeker niet onomstreden, los daarvan zijn karakteristieke labels als vooruitstrevend en uitgesproken architectuur zeker van toepassing. In Rotterdam zijn de kubuswoningen inmiddels al vele jaren ook een gewilde toeristische attractie. Het Piet Blom museum geeft meer informatie over het werk van de architect. 

Huis Sonneveld staat in het Rotterdamse Museumpark op een steenworp afstand van Museum Boijmans van Beuningen. Huis Sonneveld is begin jaren dertig vorige eeuw ontworpen door architectenbureau Brinkman en Van de Vlugt. In samenwerking met W.H.Gispen waren zij ook verantwoordelijk voor het interieur. Momenteel is het de museumwoning van Het Nieuwe Instituut.  

Vooraanzicht Rietveld Schröderhuis Foto: collectie Centraal Museum, Utrecht
Vooraanzicht Rietveld Schröderhuis Foto: collectie Centraal Museum, Utrecht

Albertus Sonneveld bracht een heleboel vooral praktische ideeën en wensen mee van zijn zakenreizen naar Amerika en liet dat vertalen naar zijn nieuw huis in Rotterdam. Ook het interieur kreeg van het begin af aan veel aandacht. Het ‘stalenboek’ van Stijl-kunstenaar Bart van der Leck werd als basis gehanteerd.

De architecten ontwierpen een totaalconcept met een nauw op elkaar afgestemd geheel van architectuur en interieur. Het eindresultaat was Huis Sonneveld, een van de in het oog springende witte villa’s in het Museumpark. Opvallend zijn de geometrische vormen en platte daken, vandaag de dag veelvoorkomend, maar in de jaren dertig van de vorige eeuw een noviteit. 

W.H.Gispen kreeg de verantwoordelijkheid voor de inrichting. Zijn ideeën ontleende hij in hoge mate als architect en industrieel ontwerper aan zowel De Stijl als het Bauhaus. Strakke vormgeving was het basisprincipe waarbij voor het eerst ook in een woonhuis bijna alle lampen en meubelen uit de bestaande ‘Gispen-catalogus’ kwamen. Tot dan toe was dit meubilair al wel veel te zien in kantoren en ziekenhuizen, maar niet in woonhuizen. Speciaal voor het gezin van Sonneveld werden oranjekleurige stoelen voor de bibliotheek ontworpen. 

Tot innovaties in het huis behoorden ook dingen als een muziekkamer met geluidsinstallatie (!) en met een ingebouwde bank, tevens boekenplank. Er was ook een goederenlift, een enorme koelkast, een elektrische koffiemolen, een vuilstortkoker voor groenafval, en een doorgeefluik naar de eetkamer. Het gezin Sonneveld, als eerste bewoners van het huis, man vrouw en twee dochters, konden met elkaar bellen via dertien telefoons! Echter, alleen de ouders konden rechtstreeks naar buiten bellen.

Huis Sonneveld Rotterdam zijaanzicht Foto: Johannes Schwartz
Huis Sonneveld Rotterdam zijaanzicht Foto: Johannes Schwartz

Nu anno 2020 is Huis Sonneveld na een stevige restauratie weer in de oorspronkelijke staat (1933) teruggebracht en te bezoeken. Als stijl wordt het huis ook als een treffend voorbeeld van het Nederlandse functionalisme gezien. ‘Vorm volgt functie’ was het uitgangspunt dat nauw aansloot bij de Bauhaus principes van sober en functioneel. 

Een fysiek maar ook een virtueel bezoek aan Huis Sonneveld is als het ware een reis terug in de tijd naar de jaren 30 van de vorige eeuw. Daarbij zal het ene na het andere oorspronkelijke architectuur- en interieurdetail zeker opvallen. Je beleeft de kamers alsof je bij de familie Sonneveld op huisbezoek bent. 

Bij dit VOMVIT MUSEUM bericht staan deze keer wat meer links naar diverse bronnen dan gebruikelijk. Samen geven ze een mooie virtuele indruk van de drie markante (museum)woningen. 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *